خانه / آب و انرژی / میزگرد “آب و اقتصاد: پیامدهای اقتصادی بحران آب” برگزار شد

میزگرد “آب و اقتصاد: پیامدهای اقتصادی بحران آب” برگزار شد

میزگرد سوم از مجموعه نشست‌های آب، فرهنگ و جامعه با عنوان« عوامل و پیامدهای اقتصادی بحران آب» ، روز چهارشنبه مورخ ۱۹ آذر‌ماه ۱۳۹۳ از ساعت ۹ الی ۱۲ در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد. اعضای پانل در این میزگرد عبارت بودند از محمدسعید نوری نائینی (اقتصاددان، استاد دانشگاه و رئیس سابق شورای فائو)، نعمت‌الله اکبری (اقتصاددان و معاون پژوهشی دانشگاه اصفهان)، عباس کشاورز (معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی) و محمدحسین کریمی‌پور (عضو اتاق بازرگانی ایران).
این میزگرد در صدد پاسخ‌گویی به پرسشهای زیر برگزار شد:
۱. نقش و جایگاه آب در اقتصاد جامعه چیست؟
۲. مهمترین پیامدهای اقتصادی بحران آب کدامند؟
۳. برای کاهش‌ خسارت‌ها و کنترل آثار بحران آب در حوزه اقتصاد چه راه‌حل‌هایی می‌توان در نظر گرفت؟
در ابتدای جلسه، کریمی‌پور به عنوان تسهیل گر و مدیر این میزگرد، با معرفی آقای نوری نائینی، از ایشان درخواست کرد دیدگاه و مطالب خود را بیان کند.
در ادامه محمدسعید نوری نائینی به عنوان اولین سخنران این جلسه، به ایراد سخنان خود پرداخته و عنوان کرد: از تمام تکنولوژی‌های مفید آبیاری که در ایران قدمت داشت، فقط استفاده از موتور پمپ از دهه ۴۰ – ۳۰ در ایران باقی مانده ‍است. این ابزار سفره آب‌های زیرزمینی را تخلیه کرد.
معیار تولید در هکتار، به عنوان موفقیت منطبق بر شرایط اروپاست نه شرایط ایران.
وی خاطرنشان کرد: متأسفانه از تکنولوژی‌های روز به شکل چشم بسته استفاده کردیم. معیار موفقیت در ایران تولید در هکتار بود که توسط اروپاییان وضع شده بود، در حالی که در کشور ما آب کمیاب‌ترین نهاده کشاورزی است.
نماینده سابق ایران در فائو ادامه داد: اگر از دانش و تکنولوژی به مفهوم عام در تصمیمات کلان کشور به‌درستی استفاده شود، هنوز هم راه‎های زیادی برای کنترل بحران وجود دارد.
نوری نائینی با تأکید بر اهمیت آب در ایجاد تمدن سرزمینی، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین فاکتورهای اقتصادی در آینده ایران مسئله آب است.
در هر برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری آب باید ملاک اصلی قرار گیرد.
وی یادآور شد: مسئله آب باید در هر برنامه‌ریزی و تصمیم‌سازی ملاک اصلی قرار گیرد؛ اگر برای خروج از بحران آب تصمیم جدی نگیریم، همان روال سابق ادامه خواهد یافت.
نوری نائینی تأکید کرد: در حالی تکنولوژی در ایران بیشترین میزان استفاده از آب را داشته که امروز سطح تکنولوژی در دنیا به حدی رسیده که بهره‌وری آب در آنها به مراتب بیشتر از وضعیت فعلی ایران است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا می‌توان برای آب کشور نسخه‌ای واحد داشت، اظهار داشت: باید برای هر منطقه راه حل خاص خود را داشته باشیم.
این استاد بازنشسته دانشگاه تهران همچنین گفت: باید ایران راه خود را از اروپا و آمریکا جدا کند، زیرا در این مناطق آب مسئله اصلی نیست.
نوری نائینی افزود: ایران باید سیاست راهبردی و تکنولوژی خاص برای استفاده از منابع آبی کشور داشته باشد و در سطح پژوهش‌های بنیادی و تکنولوژی‌های کاربردی، وارد عمل شویم.
به اعتقاد وی، مقایسه بهره‌وری آب در بخش کشاورزی و صنعت نادرست است، زیرا آب شرب یک کالای ضروری است، اما آب زیرزمینی کالایی عمومی است و برای مدیریت هر کدام از اشکال آب، باید سیاست‌های خاص داشته باشیم.
این عضو سابق فائو با اشاره به اینکه آب بازار ملی ندارد، خاطرنشان کرد: از آنجا که شرایط منابع آب در استان‌های کرمان و تهران با یکدیگر متفاوت هستند، بنابراین برای ایجاد بازار آب، حداکثر محدوده یک حوضه آبریز می‌تواند ملاک عمل قرار گیرد.
اثرات اجتماعی و سیاسی در سطوح ملی باید در ارزشیابی‌های بخش آب منظور شود.
نوری نائینی ادامه داد: ارزشیابی‌ها در بخش آب نباید به صورت پروژه‌ای انجام شود، بلکه باید اثرات اجتماعی و سیاسی آنها در سطوح ملی در نظر گرفته شود.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا خودکفایی در ایران مفهومی دارد، تصریح کرد: در اقتصاد کلاسیک خودکفایی موضوعیت پیدا نمی‌کند، اما با توجه به مسایل ژئوپلتیک غذا در قرن بیستم، اگر تولید محصولات کشاورزی با رعایت تمام ضوابط اقتصادی باشد، مطلوب هر کشوری است.
در ادامه عباس کشاورز، معاون وزیر کشاورزی در تولیدات گیاهی به عنوان دومین سخنران افزود: در نشستی خصوصی با کارشناسان آمریکایی که سال‌ها پیش به دعوت فرهنگستان علوم به ایران آمده بودند، این مسئله از سوی آنها مطرح شد.
امروز درتمام دنیا انتقال آب بین‌حوضه‌ای منسوخ شده است و طرفداری ندارد.
وی خاطرنشان کرد: آنها در این نشست اعلام کردند که انتقال آب بین حوضه‌ای را به‌دلیل اینکه شیوه‌ای اشتباه است و هزینه‌های زیادی دارد، کنار گذاشته‌اند. آنها فقط برای تأمین نیازهای شرب با شرایط خاص آب خارج از حوضه را منتقل می‌کنند.
به اعتقاد معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی، دانش متخصصان ایرانی در بخش آب مبتنی بر هیدرولوژی منابع آب است، در حالی که تنها با اتکا به این دانش نمی‌توان برای آب تصمیم گرفت و اقدام کرد.
کشاورز ادامه داد: تعداد کارشناسانی که خود را به دانش روز مجهز کرده‌اند، بسیار کم است. حدود دو دهه است که در دنیا نظریه‌های مدیریت یکپارچه منابع آب به کار گرفته می‌شود، اما در هیچ یک از دانشکده‌های ایران تدریس این نظریه‌ها مرسوم نیست.
وی تصریح کرد: آب در تمام جهان یک مقوله اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی است که در ایران مسئله سیاسی نیز به آن اضافه شده است. بخش زیادی از مشکلات حوزه آب نیز ناشی از اضافه شدن سیاست به تصمیم‌سازی‌های این بخش است.
روشن نبودن جایگاه ارزش آب در سیاست‌های اقتصاد کلان و هزینه‌های عمومی
معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور زراعت با طرح این پرسش که در سیاست‌های اقتصاد کلان و هزینه‌های عمومی چقدر برای مسئله آب ارزش قائل هستیم، یادآور شد: برآوردی انجام نشده تا بدانیم به ازای آباد شدن دو تا سه میلیون هکتار زمین در ترکیه چقدر درآمد ایجاد شده است یا میزان خسارت‌های ناشی از ریزگردهایی که به دلیل خشک شدن تالاب‌های جنوب عراق به سمت ایران سرازیر می‌شود، چقدر است؟
کشاورزی تأکید کرد: در بهترین شرایط کمتر از یک میلیارد دلار در حوضه آبریز ارومیه ارزش افزوده ایجاد می‌شود، اما بحث آب در کجای محاسبات قرار دارد؟ گاهی مسائل و مشکلات ناشی از برداشت بیش از حد از منابع آب را با پرداخت پول نیز نمی‌توان حل کرد.
وی با اشاره به اینکه ۵۵ درصد تولید و ۸۵ درصد آب شرب کشور به منابع آب زیرزمینی وابسته است، اظهار داشت: اگر به عدم تعادل بخشی چاه‌ها ادامه دهیم، آب چاه‌ها اول شور و سپس غیرقابل استفاده می‌شود. در نتیجه به تدریج سیستم کشاورزی تغییر کرده و مجبور به کوچ می‌شویم.

تشدید بحران آب با ایجاد پتروشیمی در همدان
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به اینکه ایجاد پتروشیمی در همدان بحران آب را تشدید کرده‌ است، گفت: اگر ابعاد بحران آب به درستی ترسیم شود، برای حل بسیاری از مشکلات راهکار مناسب وجود دارد.
کشاورز افزود: حل مشکل آب در کشور عملی است، زیرا بسیاری از کشورها با سرانه آب کمتری نسبت به ایران زندگی می‌کنند. اما باید راه حل منطقی برای مسائل پیشنهاد کرد.
وی با انتقاد از وجود سیستم مدیریت استانی بر منابع آب، خاطرنشان کرد: این مسئله سبب ایجاد مناقشه‌های محلی بر سر منابع آب می‌شود.
کشاورز ادامه داد: نظریه‌های مدیریت یکپارچه منابع آب می‌گوید که تصمیم‌سازی در حوزه آب باید با حضور همه ذی‌نفعان باشد.
وی کاهش تقاضا برای آب را یک مسئله جدی برای مدیریت منابع آب دانست و تصریح کرد: اعمال سیاست‌های اقتصادی بر مدیریت منابع آب به مفهوم گران شدن آب نیست. بلکه باید مفاهیمی مثل آب مجازی، افزایش بهره‌وری و… به تصمیم‌سازی‌ها وارد شود.
کشاورز بر ایجاد تغییر نگرش در متخصصان آب و عرصه قانونگذاری کشور تأکید کرد.

خشن شدن طبیعت، با افزایش برداشت بیش از ۴۰ درصدی آب
معاون وزیر جهاد کشاورزی یادآور شد: وقتی میزان برداشت انسان از منابع آب، از ۴۰ درصد حد مجاز خود افزایش می‌یابد، طبیعت خشن می‌شود. در نتیجه اکولوژی آب به هم می‌خورد و همه ذی‌نفعان دچار مشکل می‌شود.
وی تأکید کرد: در زاینده‌رود میزان بارندگی از متوسط سه سال گذشته کمتر نبود، اما سد زاینده‌رود در این مدت هیچ‌گاه بیشتر از ۵۰ درصد ظرفیت خود آب نداشته است.
کشاورز اظهار داشت: سد کرخه را با ظرفیت مهار ۵.۵ میلیارد متر مکعب آب ایجاد کرده‌ایم، اما با وجود آنکه در شش سال گذشته خشکسالی نداشتیم، اما سال گذشته برای آبرسانی به دشت عباس و سد سیمره حتی دو میلیارد مترمکعب آب نیز در این سد جمع نشد.
وی با تأکید بر اینکه برنامه‌های توسعه منابع آب بر ظرفیت آمایشی سرزمین منطبق نیست، بخش‌های کشاورزی و صنعت را مقصران اصلی خشکی زاینده‌رود اعلام کرد.
معاون وزیر جهاد کشاورزی گفت: صنایع اصفهان برای تأمین شاخص‌های زیست محیطی در منطقه‌ای که فقط ۱۴۰ میلیمتر بارندگی دارد، ۲۵ هزار هکتار فضای سبز ایجاد کرده‌اند. ایجاد صنایع آب‌بر در این منطقه به صلاح کشور نیست.
کشاورز در پاسخ به این پرسش که آیا بحث خودکفایی در ایران با توجه به وضعیت منابع آبی منطقی است، افزود: از سال ۶۸ تا ۹۲ ضریب تامین انرژی در کشور بین ۶۴ تا ۸۳ درصد بوده و هیچ‌گاه به اعداد ۹۰ و ۹۵ پیش‌بینی شده در برنامه نرسیده‌ایم.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین امکان خودکفایی در بسیاری از محصولات کشاورزی وجود ندارد. بنابراین در روند جدید فقط ضریب خوداتکایی برای بخش کشاورزی تعریف کرده‌ایم.
به اعتقاد کشاورز امکان خودکفایی در برنج، گوشت قرمز، شکر و ذرت برای ایران وجود ندارد، اما می‌توانیم ضریب قابل اتکایی در تولید گندم، جو، حبوبات و دانه‌های روغنی را داشته باشیم.
وی تصریح کرد: در تولید پنبه مشکلی نداریم و به راحتی می‌توانیم نیازهای کشور را تأمین کنیم.
سخنران سوم نعمت الله اکبری استاد دانشگاه اصفهان بود که عنوان کرد: نگاه محلی به آب منافع ملی را به خطر انداخته و منافع ملی را با مشکل مواجه می‌کند.
نگاه استانی و محلی به آب به جای نگاه ملی و حاکمیتی خطاست.
دکتر نعمت‌الله اکبری در «میزگرد ضرورت گفتگو درباره عوامل و پیامدهای اقتصادی بحران آب» که امروز در اتاق بازرگانی برگزار شد، بیان کرد: در هیچ جای جهان آب با نگاه استانی و محلی مدیریت نمی‌شود، بلکه نگاه‌ها ملی و حاکمیتی است.
وی با تاکید بر اینکه در محاسبه ارزش اقتصادی آب باید به ارزش‌های غیربازاری آن توجه کرد، گفت: برای محاسبه ارزش اقتصادی باید به بخش کشاورزی به شکل دیگری نگریسته شود.
اکبری مقایسه بهره‌وری آب در بخش کشاورزی و صنعت را یک خطای محاسباتی اعلام کرد و افزود: اگر با این دیدگاه به آب نگاه کنیم، به طور حتم کشاورزی شکست خورده و تعطیل می‌شود.
وی ادامه داد: سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان معتقد است ۶۸ درصد آب را بخش کشاورزی مصرف می‌کند، اما آب منطقه ای این استان می‌گوید که ۸۸ درصد آب به بخش کشاورزی اختصاص می‌یابد؛ این اختلاف ۲۰ درصدی تفاوت‌های جدی در محاسبه بهره‌وری ایجاد می‌کند.
این استاد دانشگاه اصفهان با اشاره به اینکه استفاده کشاورزان سنتی از آب دقیق و هوشمندانه بوده‌است، بحران‌های فعلی را ناشی از فشارهایی که انسان به طبیعت وارد کرده، توصیف کرد.
وی اضافه کرد: با گذشت زمان قنات را که سرمایه ایرانیان بود از دست دادیم، بنابراین فکر می‌کنم نگاه‌های بدبینانه برخی به تکنولوژی‌های روز دنیا، چندان بی راه نیست.
مقوله آب در سیاست‌های پیشین استان اصفهان غایب بوده است.
اکبری با اشاره به اینکه پیش از این در سیاست‌های استان اصفهان هیچ نامی از آب نبود، گفت: در سیاست‌های ابلاغی سه ماه پیش بحث مهار و انتقال آب و بهره‌برداری بهینه از منابع آب با اولویت شرب و صنعت گنجانده شده است.
وی بیان کرد: مشکلات فعلی اصفهان ناشی از کاهش نزولات جوی نیست و آمارهای ۵۰ سال اخیر تغییرات معنی‌داری در میزان نزولات جوی را نشان نمی‌دهد، بلکه ضعف در مدیریت است که مسایل کنونی را رقم زده است.
این استاد دانشگاه اصفهان، تغییر اجباری الگوی کشت کشاورزی را یکی از تبعات اقتصادی بسیار خطرناک بحران آب دانست.
وی افزود: در طول دهه ۸۰ و ۹۰ کشاورزان اصفهانی مزارع غلات و محصولات یکساله را به باغ تغییر داده‌اند، این در حالی است که باغات به شدت به مسئله کمبود آب حساس هستنند.
تمرکز ۷۲ درصد جمعیت و ۵۵ درصد کارخانه‌های اصفهان در ۵ درصد مساحت
اکبری با اشاره به اینکه ۷۲ درصد کل جمعیت استان اصفهان و ۵۵ درصد کارخانه‌های آن در پنج درصد مساحت این استان متمرکز شده، گفت: در نتیجه این تمرکز بی قاعده، منابع آب دچار مشکل شده‌اند.
وی با بیان این که در حال حاضر ۵/۱۱ درصد برق کشور توسط دو نیروگاه واقع در اصفهان تولید می‌شود، گفت: این دو نیروگاه ۲۸ درصد آلودگی کل استان را تولید می‌کنند و بیم آن می‌رود که به دلیل وجود هوای ناپاک، دیگر هیچ گردشگری به اصفهان نیاید.
این استاد دانشگاه اصفهان تاکید کرد که هنوز مسئله آب دغدغه مسئولان در کشور نیست.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا تشکیل بازار برای آب مشکلات ایران در زمینه مدیریت منابع آب را حل می‌کند، گفت: اگرچه اصل تشکیل بازار برای آب را قبول دارم، اما اقتصاد ایران یک اقتصاد دولتی است و باز هم دولت در این بازار مداخله خواهد کرد.
توجیه اقتصادی برای خودکفایی شرطی اساسی است.
اکبری درباره تلاش برای خودکفایی در بخش کشاورزی، عنوان کرد: برای خودکفایی گندم ۳-۲ بار جشن گرفتیم، اما در نهایت رکورددار واردات شدیم. اگر دستیابی به خودکفایی برای کشور توجیه اقتصادی ندارد، باید سیاست‌های خود را مورد بازنگری قرار دهیم.
وی افزود: به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی برای خودکفایی بیشتر یک مسئله سیاسی است، زیرا هیچ توجیه اقتصادی در دستیابی به خودکفایی نمی‌بینم.
این استاد دانشگاه اصفهان بیان کرد: در دنیای پیشرفته اصراری ندارند که تولیدکننده و تامین کننده تمام نیازهای خود باشند، بنابراین در شعار خودکفایی باید تجدید نظر کنیم

همچنین ببینید

جریمه مشترکان پرمصرف برق از یکی دو ماه دیگر

به گزارش پایگاه خبری اب وانرژی همایون حائری با بیان اینکه یکی از راهکارهای مدیریت ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × 4 =